Porady prawne z zakresu prawa pracy

Praca w godzinach nadliczbowych

Praca wykonywana ponad obowiązujące normy czasu oraz praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający  z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy, stanowi pracę w godzinach nadliczbowych. Pracy w godzinach nadliczbowych dopuszcza się w przypadku gdy:

1.      Konieczne jest prowadzenie akcji ratowniczej w celu ochrony życia, zdrowia, mienia, środowiska oraz usunięcia awarii.

2.      Wynikają ze szczególnych potrzeb pracownika (jednak nie dotyczy to pracowników zatrudnionych na stanowiskach pracy, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia). W takim przypadku liczba przepracowanych godzin nadliczbowych nie może przekraczać 150 godzin w roku kalendarzowym dla jednego pracownika. Jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest zobowiązany do ustalenia regulaminu pracy, jest dopuszczalne ustalenie innej liczby godzin nadliczbowych w roku kalendarzowym niż określona wyżej.

Jeżeli pracownik wykonywał pracę w dniu wolnym od pracy wynikającym z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, należy mu się w zamian inny wolny od pracy udzielony pracownikowi do końca okresu rozliczeniowego, w terminie z nim uzgodnionym.

Każda ze stron powinna ustalić w umowie dopuszczalną liczbę godzin pracy ponad określony w umowie wymiar czasu pracy pracownik zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy, których przekroczenie uprawnia pracownika do dodatku do wynagrodzenia.

Dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych

Poza normalnym wynagrodzeniem pracownika, przysługuje również dodatek w wysokości:

1.      100% wynagrodzenia - za pracę w

• nocy
• w niedziele i święta nie będące dniami pracy pracownikach
• w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za prace w niedziele lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu praca,

2. 50% wynagrodzenia - za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w każdym         innym dniu niż określony w pkt 1.

Dodatek w wysokości 100% wynagrodzenia obowiązuje także za każdą godzinę pracy nadliczbowej z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy w godzinach nadliczbowych, chyba że przekroczenie tej normy nastąpiło w wyniku pracy w godzinach nadliczbowych, za które pracownikowi przysługuje prawo do dodatku w wysokości określonej wyżej.

Obliczając dodatek za godziny nadliczbowe bierze się pod uwagę wynagrodzenie pracownika wynikające z jego osobistego zaszeregowania określonego stawką godzinową lub miesięczną, a jeżeli taki składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagradzania - 60 % wynagrodzenia.

W stosunku do pracowników wykonujących stale pracę poza zakładem pracy wynagrodzenie wraz z dodatkiem może być zastąpione ryczałtem, którego wysokość powinna odpowiadać przewidywanemu wymiarowi pracy w godzinach nadliczbowych.

Udzielenie czasu wolnego od pracy pracownikowi w zamian za przepracowane godziny nadliczbowe

Zgodnie z art. 1512 Kodeksu pracy, w zamian za czas przepracowany w godzinach nadliczbowych pracodawca, na pisemny wniosek pracownika, może udzielić mu w tym samym wymiarze czasu wolnego od pracy.

Pracownik nie jest zobowiązany do złożenia wniosku o przyznanie czasu wolnego od pracy. Wtedy pracownik udziela czasu wolnego od pracy, najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego, w wymiarze o połowę wyższym niż liczba przepracowanych godzin nadliczbowych, nie może to jednak spowodować obniżenia wynagrodzenia należnego pracownikowi za pełny miesięczny wymiar czasu pracy.

Jeżeli pracownik wykorzysta, w zamian za pracę w godzinach nadliczbowych, czas wolny od pracy w inny dzień swoje pracy wynikający z harmonogramy nie przysługuje mu dodatek do wynagrodzenia.

Premia uznaniowa za nadgodziny.

Sąd Najwyższy w wyroku z 18 lipca 2006 r. (sygn. I PK 40/06) wskazał, iż Kodeks pracy przewiduje tylko dwa sposoby zapłaty za godziny nadliczbowe:

? dodatkowe wynagrodzenie na zasadach ogólnych

? w ściśle określonych przypadkach - ryczałt.

W opinii SN nie ma możliwości przyznania pracownikowi premii uznaniowej w zamian za godziny nadliczbowe.

Wynagrodzenie za nadgodziny, dodatek nocny, świadczenia z tytułu podróży służbowych i inne podobne należności stanowią odrębny składnik wynagrodzenia obliczany według przepisów. Nie można wliczyć takiego wynagrodzenia do premii uznaniowej, która jest nagrodą i przysługuje z zupełnie innego tytułu.

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz. U. 1998 r., Nr 21, poz. 94, ze zm.)